Twee gelijktijdige bewegingen hertekenen het onderwijsnieuws van dit schooljaar: de geplande invoering van verplicht onderwijs in AI en de massale versterking van de verboden op mobiele telefoons in de instellingen. Deze trajecten, ondersteund door recente gegevens van UNESCO en Franse overheidsaankondigingen, schetsen een schoollandschap dat onder druk staat tussen technologische openheid en gebruiksbeperkingen.
AI en telefoons op school: twee tegenovergestelde trajecten in cijfers
| Maatregel | Perimeter | Deadline of huidige status |
|---|---|---|
| Verplicht onderwijs in AI in de tweede klas | Frankrijk | Schooljaar 2027 (programma’s en training vanaf 2026) |
| Onderwijs in AI op de middelbare school (vanaf de 4e klas) | Frankrijk | Aangekondigde richtlijnen, planning in uitvoering |
| Begeleid pedagogisch gebruik van generatieve AI vanaf de 4e klas | Frankrijk | Toegestaan onder toezicht van de docent |
| Nationale verbod op telefoons op school | Wereld (UNESCO GEM-rapport, 18 september 2026) | 114 onderwijssystemen (tegen minder dan een kwart in 2023) |
Het contrast tussen deze twee kolommen vat de situatie samen. Aan de ene kant maakt Frankrijk een omslag naar het leren van AI vanaf de middelbare school. Aan de andere kant versnelt de internationale gemeenschap de beperkingen op schermen in de klas.
De publicaties toegankelijk op edunews.fr maken het mogelijk om deze ontwikkelingen te volgen in de loop van de institutionele aankondigingen en de feedback uit het veld.
Onderwijs in kunstmatige intelligentie in Frankrijk: een strakke planning
De Franse regering heeft de invoering van verplicht onderwijs in AI in de tweede klas vanaf 2027 bevestigd. De voorbereiding van de programma’s en de training van docenten begint al in 2026. Deze planning legt een strak tempo op aan de academies, die de trainers moeten identificeren, de referentiekaders moeten aanpassen en de lokalen moeten uitrusten.
Op de middelbare school zijn er richtlijnen voor onderwijs in AI vanaf de 4e klas. Het kader blijft flexibeler: het is geen aparte vak, maar een integratie in bestaande disciplines.
Een leeftijdsgebonden kader in plaats van een verbod
De Franse richtlijnen hebben gekozen voor een geleidelijke aanpak van generatieve AI in het onderwijs. Vanaf de 4e klas is beperkt pedagogisch gebruik toegestaan, op voorwaarde dat het wordt uitgelegd en begeleid door de docent. Op de middelbare school is autonoom gebruik mogelijk binnen een expliciet gedefinieerd leertraject.
Deze keuze staat in contrast met de posities van sommige landen die de voorkeur geven aan een volledig verbod. Frankrijk wedt op kritisch begrip in plaats van vermijding, wat de docenten in de frontlinie plaatst om productief gebruik en misbruik te onderscheiden.
- In de 4e en 3e klas: de docent leidt elke interactie met het hulpmiddel, legt mogelijke vooroordelen uit en controleert de geproduceerde resultaten
- In de tweede klas: een speciaal programma behandelt de technische basisprincipes van AI (gegevens, algoritmen, beperkingen)
- Op de algemene en technologische middelbare school: de leerling kan generatieve AI autonoom gebruiken, binnen de door de docent vastgestelde grenzen
Verbod op mobiele telefoons: de mondiale omslag gedocumenteerd door UNESCO
Het GEM-rapport van UNESCO, gepubliceerd op 18 september 2026, levert een opvallende gegevens: 114 onderwijssystemen hebben nu een nationaal verbod op telefoons op school. Bij de eerste opvolging in 2023 had minder dan een kwart van de landen een dergelijke maatregel aangenomen.
Deze versnelling weerspiegelt een groeiende consensus over de effecten van digitale afleiding in de klas. De landen die deze verboden hebben aangenomen, bestrijken zeer verschillende contexten, van Europese onderwijssystemen tot landen in Zuidoost-Azië, wat het moeilijk maakt om de trend aan een enkele culturele factor toe te schrijven.
Een schijnbaar paradox met de promotie van AI
Het beperken van telefoons terwijl het leren van AI wordt gegeneraliseerd, kan tegenstrijdig lijken. In werkelijkheid richten beide maatregelen zich op verschillende problemen. Het verbod op telefoons is gericht op passieve afleiding (sociale media, berichten). Het onderwijs in AI richt zich op actieve begrip van een structurerende technologie.
Het onderscheid is gebaseerd op de gebruikcontext: ongecontroleerde consumptie versus begeleid leren. Een leerling die een chatbot gebruikt om zijn huiswerk te herschrijven zonder het mechanisme te begrijpen, verwerft niets. Dezelfde leerling, begeleid door een docent die de werking van het model ontleedt, ontwikkelt een kritisch perspectief.
Governance van educatieve gegevens: het opkomende spanningsveld
Een ministeriële verklaring van UNESCO, gepresenteerd op 8 september 2026, heeft een minder belicht probleem aan het licht gebracht: de governance van gegevens en de afhankelijkheid van leveranciers in educatieve AI. De tekst roept op om AI-systemen controleerbaar te maken en gegevens overdraagbaar te maken.
Achter deze technische formulering schuilt een concreet probleem. Wanneer een instelling een adaptief leerplatform dat door AI wordt aangedreven, aanneemt, worden de gegevens van de leerlingen (resultaten, responstijden, navigatiepaden) opgeslagen door de leverancier. Als de instelling van leverancier verandert, is de kans groot dat deze gegevens niet kunnen worden hersteld.
Overdraagbaarheid en controleerbaarheid als keuzecriteria
Voor onderwijsbeslissers worden twee criteria bepalend bij de aankoop van digitale hulpmiddelen:
- Controleerbaarheid: de mogelijkheid om te verifiëren hoe het algoritme zijn beslissingen neemt (inhoudsaanbevelingen, geautomatiseerde beoordeling, groepering van leerlingen op niveau)
- Overdraagbaarheid: de mogelijkheid om gegevens in een standaardformaat te exporteren als de instelling naar een ander hulpmiddel wil migreren
- Contractuele transparantie: clausules die preciseren wie de gegevens bezit, hoe lang ze worden bewaard en voor welke doeleinden ze opnieuw kunnen worden gebruikt
Deze eisen, internationaal gepromoot door UNESCO, zouden op termijn vereisten kunnen worden in de Franse openbare aanbestedingen voor onderwijs.
Het onderwijsnieuws van dit schooljaar schetst een onderwijssysteem dat technologie niet afwijst, maar probeert de voorwaarden voor de invoering ervan in de klas vast te stellen. De overstap naar gestructureerd onderwijs in AI tegen 2027, gecombineerd met de toename van verboden op telefoons en de eerste kaders voor gegevensbeheer, plaatst de instellingen voor concrete afwegingen waarvan de effecten op het leren pas over meerdere jaren meetbaar zullen zijn.
